ဗဟုသုတအေနျဖင့္ဖတ္ႏိုင္ေအာင္လို႔ပါ…

တမူးၿမိဳ႕သည္ ျမန္မာနိုင္ငံ၊ စစ္ကိုင္းတိုင္းေဒသႀကီး၊ တမူးခရိုင္၊ တမူးၿမိဳ႕နယ္၏ ၿမိဳ႕နယ္႐ုံးစိုက္ရာ ၿမိဳ႕ျဖစ္သည္။ အာသံျပည္၊ မဏိပူရနယ္ႏွင့္ နီးကပ္စြာတည္ရွိ၏။ မဏိပူရနယ္၏ နယ္နိမိတ္ႏွင့္ တစ္မိုင္ သာသာခန႔္ေဝးသျဖင့္၊ ျမန္မာနိုင္ငံအဖို႔ အေရးႀကီးေသာနယ္ျခားၿမိဳ႕ တစ္ၿမိဳ႕လည္းျဖစ္သည္။

တမူးၿမိဳ႕မွ ေလာက္ေခ်ာင္းကိုျဖတ္၍ မဏိပူရနယ္ အင္ဖာၿမိဳ႕ေတာ္သို႔ သြားေရာက္နိုင္သည္။ ၁၉၂၅-၂၆ ခုႏွစ္ေလာက္က အိႏၵိယျပည္၏ စစ္ေသနာပတိ၊ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မွူးဆာဝီလ်ံ ဗာ့ဒဝုဆိုသူသည္ တပ္သားတစ္စုႏွင့္အတူ မဏိပူရနယ္ အင္ဖာၿမိဳ႕မွ တမူးၿမိဳ႕သို႔ အဆိုပါ ျမင္းစီးလမ္း က်ဥ္းကေလးအတိုင္း ၅ ရက္တိတိ ေျခလ်င္ေလၽွာက္၍ ေရာက္ လာခဲ့ဘူးသည္။ ထိုအခ်ိန္ကတည္းကပင္ အဆိုပါ တမူးၿမိဳ႕ အင္ဖာလမ္းသည္ ျမန္မာနိုင္ငံႏွင့္ အိႏၵိယနိုင္ငံတို႔၏ ကူးသန္း ဆက္သြယ္ေရးတြင္ အေရးပါအရာ ေရာက္လိမ့္မည္ကို သတိ ျပဳမိခဲ့ၾကေလသည္။ သို႔ေသာ္ ထိုစဥ္က ထိုလမ္းကို ေဖာက္လုပ္ရန္ အေၾကာင္းမေပၚ ေပါက္ခဲ့ေခ်။

ဒုတိယကမၻာစစ္ႀကီးျဖစ္ပြား၍ ျမန္မာနိုင္ငံမွ ၿဗိတိသၽွစစ္ တပ္မ်ားဆုတ္ခြာခဲ့စဥ္က၎၊ ၁၉၄၂-၄၅ ခုႏွစ္ မ်ားအတြင္း ၿဗိတိသၽွႀကိဳးပမ္းခဲ့ၾကစဥ္က၎ ထိုတမူးအင္ဖာလမ္းသည္ အဓိကလမ္းႀကီးအျဖစ္သို႔ ေရာက္ရွိ ခဲ့ေလသည္။ ဒုတိယကမၻာ စစ္ႀကီးအတြင္း၌ အိႏၵိယနိုင္ငံမွ ျမန္မာနိုင္ငံသို႔ ဝင္ရန္ခရီးလမ္း မွာ ႏွစ္လမ္းမၽွသာ ရွိခဲ့၏။ တစ္လမ္းမွာ ပင္လယ္ဖက္မွဝင္ရန္ ျဖစ္၍၊ အျခားတလမ္းမွာ တမူးအင္ဖာလမ္းမွ ဝင္ရန္ျဖစ္သည္။ ျမန္မာနိုင္ငံမွ အိႏၵိယနိုင္ငံသို႔ ထြက္ခြာရန္လမ္းမွာလည္း အဆိုပါ တမူးအင္ဖာလမ္း တလမ္းတည္းသာ ရွိေလသည္။ ေရွးဦး စြာ ခ်င္းတြင္းျမစ္အတိုင္း ကေလးဝၿမိဳ႕အထိ ဆန္တက္ၿပီးလၽွင္၊ ထိုမွတစ္ဆင့္ ကေဘာ္ျမစ္ဝွမ္း တမူးၿမိဳ႕အထိ ဆန္တက္ၿပီးလၽွင္၊ ထိုမွတစ္ဆင့္ ကေဘာ္ျမစ္ဝွမ္း တမူးၿမိဳ႕အထိ ေရာက္ေအာင္သြားရ၏။ ထိုေနာက္ တမူးၿမိဳ႕မွေန၍ ေတာအဆင့္ဆင့္ကို ျဖတ္ ေက်ာ္ကာ မဏိပူရနယ္ အင္ဖာလြင္ျပင္သို႔ ဆင္းသက္ေရာက္ရွိ နိုင္ေပသည္။ ၁၉၄၂ ခုႏွစ္က ၿဗိတိသၽွစစ္တပ္မ်ားသည္ ကေလးဝၿမိဳ႕မွ တမူးၿမိဳ႕အထိ ေမာ္ေတာ္ကားလမ္းကို ဆင္မ်ား ျဖင့္ ေဖာက္လုပ္၍ ထိုတမူးအင္ဖာလမ္းအတိုင္း ျမန္မာနိုင္ငံမွ ဆုတ္ခြာထြက္ေျပးခဲ့ၾက ေလသည္။ ထိုေနာက္ ၁၉၄၂-၄၅ ခုႏွစ္မ်ားအတြင္း၌ တမူးအင္ဖာလမ္းကို လမ္းမႀကီးအျဖစ္ ဗူးလဒိုဇာေခၚ ေျမၿဖိဳစက္ႀကီးမ်ားျဖင့္ ေဖာက္လုပ္ကာ ျမန္မာ နိုင္ငံအတြင္းသို အမွတ္ ၁၄ ၿဗိတိသၽွတပ္မႀကီးသည္ ျပန္လည္ ဝင္ေရာက္ တိုက္ခိုက္ခဲ့ၾကေလသည္။

ဂ်ပန္စစ္တပ္မ်ားသည္ ျမန္မာနိုင္ငံကို သိမ္းပိုက္ၿပီး ေနာက္၊ အိႏၵိယနိုင္ငံကို ဆက္လက္သိမ္းပိုက္ရန္ ႀကိဳးစားခဲ့ၾက ရာတြင္၊ အထက္ေဖာ္ျပပါ ကေဘာ္ျမစ္ဝွမ္းႏွင့္ တမူးအင္ဖာ လမ္းတစ္ေလၽွာက္၌ တိုက္ပြဲမ်ား အႀကီးအက်ယ္ျဖစ္ပြားခဲ့ၾက၏။ သို႔ေသာ္ အဆိုပါေနရာမ်ား စစ္တလင္းျဖစ္ခဲ့ၾကရသည္မွာ ထိုအႀကိမ္သည္ ပထမအႀကိမ္ မဟုတ္ေသးေခ်။ ခရစ္ ၁၆ ရာစု ႏွစ္ေခတ္ကတည္းက ဘုရင့္ေနာင္မင္းတရားႀကီးသည္ ထိုတမူးအင္ဖာလမ္းအတိုင္း စစ္ခ်ီ၍ အာသံျပည္ မဏိပူရကို သြားေရာက္တိုက္ခိုက္ခဲ့ဘူးသည္။ ၁၈၁၂ ခုႏွစ္တြင္လည္း ဘိုးေတာ္ ဘုရားသည္ မဏိပူရထီးနန္းဆက္ခံေရးကိစၥတြင္ ၾကားဝင္ဆုံးျဖတ္ခဲ့ၿပီးေနာက္၊ ကေတာ္ျမစ္ဝွမ္းကို သိမ္းပိုက္ခဲ့ဘူးေလသည္။

ထိုေၾကာင့္ အဆိုပါ တမူးအင္ဖာလမ္းမႀကီးႏွင့္ ဆက္စပ္၍ တမူးၿမိဳ႕သည္ ျမန္မာနိုင္ငံႏွင့္ အာသံျပည္ မဏိပူရနယ္စပ္ ေဒသတြင္ အေရးႀကီးေသာ ၿမိဳ႕ကေလးတစ္ၿမိဳ႕အျဖစ္ တည္ရွိခဲ့ ေပသည္။ တမူးၿမိဳ႕နယ္တစ္ခုလုံးသည္ ေတာင္ထူထပ္ေပါမ်ားသျဖင့္ ခမ္းပါတ္ႏွင့္ယုေခ်ာင္းတစ္ေလၽွာက္၌သာ လူေနအိမ္​ေျခသာရွိသည္။ ယခုအခါတမူးၿမိဳ႕သည္လူ​ေနထူထပ္လာၿပီျဖစ္သည္။ တမူးၿမိဳ႕တြင္ ရပ္ကြက္​ေလးခုရွိသည္။ ယင္းတို႔ မွာ ​ေစာ္ဘြားရပ္ကြက္၊​ေဈးတန္းရပ္ကြက္၊ ၿမိဳ႕မ ႏွင့္ စဒ္ဓကူးတို႔ျဖစ္သည္။ ေနထိုင္သူမ်ားမွာ ရွမ္း၊ ခ်င္း၊ ဗမာ၊​ ေဂၚရခါးလူမ်ိဳးမ်ားျဖစ္ ၾက၏။ကသည္း လူမ်ိဳး လည္း အနည္းငယ္​ေနထိုင္သည္။ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္ သန္းေခါင္စာရင္းအရ တမူးၿမိဳ႕ေပၚတြင္ လူဦးေရ ၄၃,၇၃၇ ေယာက္ရွိေလသည္။

ကိုးကား
↑ (ေမ ၂၀၁၅) သန္းေခါင္စာရင္း အစီရင္ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုႏွစ္ လူဦးေရႏွင့္ အိမ္ေထာင္စု သန္းေခါင္စာရင္း အစီရင္ခံစာ အတြဲ-၂. ေနျပည္ေတာ္: လူဝင္မွုႀကီးၾကပ္ေရးႏွင့္ ျပည္သူ႔အင္အား ဝန္ႀကီးဌာန, ၅၂။
↑ ျမန္မာ့စြယ္စုံက်မ္း၊ အတြဲ(၄)